Symposium De Nieuwe Aanpak (DNA) Groningen - 10 april 2019

08-05-2019 139 keer bekeken 0 reacties

In dit symposium staat een van de thema’s centraal waar wij vanuit het oogpunt van Groningen Aantrekkelijk mee bezig zijn: hoe houden we gezamenlijk de regio leefbaar en aantrekkelijk. Die regionale behoefte trachten wij met onze inzet te versterken.

NPG: een wenkend perspectief voor inwoners van Groningen?

Met ingang van 1 juni wordt Siem Jansen, nu nog directeur van de Noordelijke Ontwikkelingsmaatschappij (NOM), directeur van het Nationaal Programma Groningen. Deze nieuwe organisatie beheert de 1,15 miljard euro die door het Rijk als startkapitaal beschikbaar gesteld is voor het toekomstperspectief, het versterken van de economie, de energietransitie en de leefbaarheid in de provincie Groningen. Het NPG gaat bedrijven, gemeenten, organisaties, inwoners en de provincie helpen bij het ontwikkelen en uitvoeren van projecten die met de nieuwe subsidieregeling worden betaald.

Vanuit onze ervaringen van de afgelopen jaren hopen dat de organisatie die wordt opgetuigd goed aansluit bij onze democratie.

Er is visie genoeg in Groningen, waar het aan ontbreekt zijn de organisatie, sturing en middelen om deze visies te implementeren: denken-durven-DOEN. Dat vraagt om stedelijke en regionale kaders (publieke regie) en een projectorganisatie op dorps- en wijkniveau (gebiedsgericht). Inwoners (goed ondersteund!), gemandateerde ambtenaren en institutionele partijen stellen samen programma’s en plannen op.”

Dat betekent dat gemeenten in de praktijk flink aan de bak moeten vanuit hun rol (dichtbij de inwoners). Revitalisering van onze ambachtelijkheid is een voorwaarde om dat goed te kunnen doen.

Wat is De Nieuwe Aanpak (DNA) Groningen?

In 2017 stond de leefbaarheid in grote delen van Groningen onder druk door de vastlopende aanpak van de aardbevingsproblematiek. De kracht van Groningen raakte betrokken bij de plannen van een aantal dorpelingen in Krewerd, gemeente Delfzijl. Alle 43 woningen in hun dorp zouden versterkt moeten worden en zij waren niet van plan van buitenaf te laten bepalen wat er met hun dorp zou gaan gebeuren. Zij wilden er de regie over houden en wensten verregaande zeggenschap over de uitwerking van de versterkingsplannen. Wij hebben het dorp geholpen om van idee naar plan te komen. En met de gemeente Delfzijl en de NCG zijn we in gesprek gegaan wat dat voor hun rol betekent en wat het dorp van hen nodig heeft.

Voor de aanpak die dat in onze optiek vraagt hebben wij ons laten inspireren door het gedachtegoed van Peter Kuenzli. In essentie gaat DNA Groningen over de facilitering van de bewegingsvrijheid van inwoners, door bottom-up en top-down samen te brengen. Heft in eigen hand is niet simpel een kwestie van inwoners aan het stuur zetten. Bewegingsvrijheid van inwoners vraagt heldere kaders en een duidelijke regierol van de overheid. Inwoners, overheid en maatschappelijk middenveld hebben allemaal een eigen rol en verantwoordelijkheid in de processen waarin eigenbelang en algemeen belang samenkomen.

We zien tegenwoordig te vaak dat participatie (bottom-up) en lokaal bestuur (top-down) als tegenpolen van elkaar worden neergezet. In de Nieuwe Aanpak Groningen bepleiten wij juist de participatieve of doe-democratie te verenigen met de klassieke representatieve en indirecte vorm van democratie, dat al sinds Thorbecke het fundament vormt voor goed lokaal bestuur.

We maken ons hard voor een revival van de bottom-up benadering, zoals die is ontwikkeld in de grote stadsvernieuwingsoperaties in de jaren ‘70 en ‘80 van de vorige eeuw. We denken dat de inwoners van Groningen vooral gebaat zijn bij een reset van de oude samenwerkingsmodellen.

De kracht van Groningen ziet een groeiend aantal initiatieven van inwoners die zelf aan de slag gaan met het creëren van nieuw perspectief voor dorp en regio, bijvoorbeeld met het beheren van collectieve voorzieningen en het ontwerpen van hun nieuwe dorp. Wij juichen die ontwikkelingen toe en het spijt ons dan ook enorm dat we veel van die initiatieven na verloop van tijd zien vastlopen in de bureaucratie, in een ontbrekende of onheldere verantwoordelijkheidsverdeling, of - zoals in de versterkingsaanpak - in het ontbreken van het mandaat dat gemeenten nodig hebben om samen met de inwoners op te kunnen trekken en de handen uit de mouwen te steken.

Door veel gemeenten wordt participatie ingevuld, als “dat moeten de inwoners maar samen met elkaar bepalen”. Zonder dat er een goede visie is uitgewerkt die toekomstgerichte kaders biedt, die het algemeen belang veiligstelt en die richting geeft aan inwoners. Zonder die kaders worden participerende buurtgenoten concurrenten van elkaars eigenbelang, komt het belangeloos naast elkaar leven flink onder druk te staan en wordt het toekomstbeeld van een dorp, een streek en een regio een toevallige optelsom van kleine, individuele wensen die vaak gestoeld zijn op korte termijn horizonten. Terwijl de grote vraagstukken van deze tijd, zoals energietransitie, toekomstbestendige zorgvoorzieningen, digitalisering en de versterkingsoperatie, vragen om een stevig beeld en een begrip van (ruimtelijke) consequenties van keuzes die gemaakt kunnen worden. En bovenal om een partij die niet vanuit het eigenbelang, maar vanuit het algemeen belang de ideeën en hun consequenties tegen het licht houdt.

DNA Groningen in een notendop

  • Leg het opdrachtgeverschap voor ingrepen in de eigen woning/het eigen vastgoed bij de eigenaar (inwoners, ondernemers en instellingen).

  • Het eigenaarschap van bottom-up projecten betreft een gedeeld eigenaarschap: een verbond tussen de inwoners van een dorp, buurt of wijk en de gemeente waarin zij wonen. Gedeeld eigenaarschap impliceert een eigen rol voor: bestuurders + ambtelijk apparaat, de 3 “b’s”: bewoners, boeren en bedrijven in het veld, het maatschappelijk middenveld en grotere bedrijven in het gebied.

  • Voorwaarde voor succes van deze aanpak is een deskundige ondersteuning van bewoners en een complete set van publiek gefinancierde regelingen. Zorg voor een goede ondersteuning van initiatieven door een projectteam dat de beschikking heeft over een set van voorwaarden in haar gereedschapskist, waarvan de financiering bij aanvang geregeld is.
  • Laat koppelkansen niet lopen, zorg voor een integrale gebiedsgerichte aanpak. Kijk bij fysieke ingrepen altijd hoe verschillende opgaven voor een toekomstbestendig Groningen in samenhang met elkaar in de plannen worden opgenomen. Alleen dan kunnen sociale, economische, culturele en fysieke vernieuwing van de dorpen en de regio hand in hand gaan.
  • Bouw in alle zorgvuldigheid een eenvoudige organisatie op die dienstbaar is aan die aanpak. Een projectorganisatie met een stevig mandaat (ook financieel) en met rechtstreekse toegang tot het bestuur.
  • Het primaat voor deze aanpak ligt bij de gemeente, zowel wat betreft planontwikkeling als uitvoering. Dat past bij de wettelijke taken en de bestuurlijke verantwoordelijkheid van gemeenten. Zij staan dicht bij inwoners, hun vertegenwoordigers zijn gekozen door die inwoners en de gemeente weet hoe je het beste met inwoners in gesprek kunt gaan.

  • Rijk: geef de opdracht voor uitvoering van een toekomstgericht programma in vertrouwen aan provincie en gemeenten. Of het nu gaat om versterkingsaanpak, om de leefbaarheid, versterking van de economie, energietransitie of zorginnovaties.

  • Neem de tijd (2-3 jaar) om een aantal experimenten uit te voeren onder dezelfde condities als waaronder je straks denkt te gaan werken. Leer van deze experimenten hoe het proces in te richten, de bijbehorende instrumenten, de noodzakelijke capaciteit en bouw een catalogus op met nieuwe Groningse architectuur. Ondervind de reacties van inwoners, ondernemers en instelliungen wanneer zij reële keuzemogelijkheden voorgelegd krijgen en een eerlijke en ruimhartige vergoeding krijgen voor de kosten die zij moeten maken. Eerst op alle onderdelen leren, pas dan kun je versnellen.

 

0  reacties